Irak Türkmenlerinin Siyasi Yapılanma Geçmişi

Irak Türkmenlerinin Siyasi Yapılanma Geçmişi

1. İngiliz İşgal Döneminde Türkmenler

İ ngiliz işgaline, Irak’ta iki unsur karşı çıkmıştı. Birisi Türkmenler, diğeri ise Şiilerdir. Kral Faysal için yapılan referandumda da Kerkük Vilayeti karşı oy kullanmıştı. Lozan’da çözüme kavuşturulmayan Musul Meselesi Milletler Cemiyetine havale edildi. Milletler Cemiyeti 30 Eylül 1924’te, Musul Meselesini incelemek ve çözümle ilgili tavsiyede bulunmak üzere bir komisyon oluşturulmasına karar verdi. Komisyon Londra, Ankara ve Irak’ta çalışmaları müteakip 27 Ocak 1925’te Musul’a geldi. Komisyonda bulunan Türk delegeler ve özellikle Komisyonun Türk Başkan Yardımcısı Cevat Paşa’yı üniforma ile gören halk galeyana gelerek Paşanın çevresini sarar ve kalabalıktan bazıları Paşanın elini yüzünü öpmeye başlar. Kalabalık bir anda büyük bir yürüyüşe dönüştü. Halk Yaşasın Türkiye diye bağırıyordu !!. Olay Komisyon raporunda olduğu gibi anlatılmıştır. Bu olay Musul Meselesinde Türkiye’nin haklı olduğunun güçlü kanıtı olmuştur. Komisyon çalışmalarını 16 Temmuz 1925’te tamamladı, Raporunda Musul Vilayetinin kime bırakılması gerektiğini net ve açık ifadelerle belirtemedi. Nihai karar Milletler Cemiyetine bırakıldı. Milletler Cemiyeti 16 Aralık 1925’te Musul Vilayeti’nin Irak’a verilmesine karar verdi.

Türkmenler ve Türkiye yanlısı diğer unsurlar büyük bir hayal kırıklığına uğradı. Ancak yapacak başka bir şey yoktu. Okullarda Türkçe okutuluyordu, Türkçe yayın organları vardı, Halkın umudu ise Türkiye’nin bir daha geri geleceği idi. Bu umut bugüne kadar muhafaza edilmeye çalışılmıştır. Ne yazık ki, özellikle 1991’den bu yana doğan fırsatların değerlendirilmemesi ve yapılan hatalar neticesinde bu umut zayıfladı. Bu umudun bir gün tamamen yok olmasından endişe duyulmaktadır.

1932 yılında Türkmen okulları kapatıldı. Buna karşılık Türkmen öğrenciler nümayışlar düzenledi. 14 Temmuz 1958 darbesinden sonra etnik milliyetçiliğin inkişafı ve siyasi akımların yayılması ile Türkmenler arasında bilinçlenme süreci başladı. 1959 Kerkük Katliamı yeni bir dönemin başlangıcıdır. Türkmenler artık bir arada ve birlikte hareket etme gereğini hissettiler. Bu süreç gelişerek devam etti. Türkiye’ye öğrenim için gelen öğrenciler 9 Ekim 1959’da Irak Türklerinin ilk kültürel ve sosyal kuruluşu olan Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği (ITKYD)’ni kurmuş, dernek asli fonksiyonu yanında siyasi konularda da faaliyet göstermiştir. Siyasi faaliyetler IMTP’nin kuruluşuna kadar devam etmiştir.

Türkmen Siyasi Hareketi 1970’ler de büyük gelişme gösterdi. Bilinçlenme süreci bu dönemde hız kazandı. Türkiye’ye tahsil için gelen öğrenci sayısında dikkat çekici bir artış gözlendi. Bunda elbette ki refah seviyesinin yükselmesinin büyük payı vardır. 1970’lerin başında Türkiye’ye tahsil için gelen Türkmen öğrenci sayısı yılda 10-15 iken, bu sayı 1975’de 80’in üzerine çıkmıştır. 1976 ve 1977 yıllarında ise sayıları katlanarak yükselmiştir. 1978 yılında Irak Yönetimi, Türkiye’de öğrencilerin tahsil yapmasını yasakladı. Buna mukabil Türkmen öğrenciler, eski sosyalist ülkelere tahsil için gitmeye teşvik edildi.

2. Türkmen Kardeşlik Ocağı

Türkmen Kardeşlik Ocağı’nın 7 Mayıs 1960 tarihinde fikir kulübü statüsünde kuruluşuna izin verildi. 23 Ocak 1961 yılında yayınlanmasına izin verilen Kardeşlik Dergisi, Türkmen kültürüne ve fikir hayatına önemli katkılarda bulundu. Türkmen Kardeşlik Ocağı, bir kulüp hüviyetinde faaliyet göstermekle birlikte, Türkmen Toplumunun kültürel ve sosyal ihtiyaçlarının yanı sıra milli ihtiyaçlarını da karşıladı. 1977’de başlayan Baas saldırganlığından nasibini alarak, yöneticileri önce görevden uzaklaştırıldılar, 1979 yılında ise tutuklandılar. 1980’de de idam edildiler. Bu tarihten itibaren idamlar başlayarak günümüze kadar devam etti. Türkmen Kardeşlik Ocağı’nın Erbil ve Musul’da şubeleri açıldı. Kuşkusuz Kardeşlik Ocağı’nın gelişmesinde ve saygın bir yere sahip olmasında idam edilen Ocak Başkanı E. Albay Abdullah Abdurrahman’ın birleştirici ve karizmatik kişiliğinin de önemli bir payı vardır.

3. Milli Demokratik Türkmen Örgütü

İdamlara tepki olarak 1980 Kasım’ında Irak Milli Demokratik Türkmen Örgütü kuruldu ve Irak Ulusal Demokratik Cephesi’ne üye olarak katıldı. Örgüt 1981’de Kuzey Irak’ın Sınat Bölgesi’nde, 1982’de ise Navzang Bölgesi’nde Askeri Karargah kurdu. Örgüt, Irak Türklerinin deklere edilmiş ilk siyasi organizasyonu unvanını taşımaktadır. 1983’de bir toplantıda bir araya gelen Irak’ın rejimine muhalif tüm siyasi kuruluşlar, Örgütün ısrarlı tutumu karşısında, ilk defa Türkmen haklarını kabul ederek, sonuç bildirisine yazmıştır. Siyasi konjektörün değişmesi nedeni ile 1985 yılında Örgüt faaliyetlerini dondurmuştur. Örgütün önemli isimleri ise İzettin Kocava, Hasan Özmen ve Dr.Aydın Beyatlı’dır. 31 Ağutos 1996’da Irak Kuvvetleri tarafından Erbil’de tutuklanan Mehmet Reşit Tuzlu, Enver Hamid ve Bahattin Türkmen’dir.

4. Irak Milli Türkmen Partisi (IMTP) ve İkinci Körfez Savaşı’ndan Sonraki

Gelişmeler

1988 yılında Irak Milli Türkmen Partisi kuruldu. Parti, Bağdat rejiminin baskıcı, acımasız ve saldırgan politikalarını dikkate alarak, kendini ancak Irak’ın Kuveyt’i işgal etmesinden sonra 1991’de deklere etti. Irak Milli Türkmen Partisi deneyimli ve idealist yöneticilerinin çabaları neticesinde Dünyayı, Türkmen varlığından haberdar etti. IMTP yöneticileri Riyad, Beyrut, Viyana, Selahaddin, Londra ve ABD’de yapılan toplantılara iştirak ettiler. ABD, İngiltere gibi Irak Sorunu ile yakından alakalı ülkelerin başkentlerini ziyaret ederek görüşmelerde bulundular. Avrupa Parlamentosu gibi önemli mahfillerde Kürtlerle eşit şartlarda temsil edilmeyi başardılar. Irak Milli Türkmen Partisi Kuzey Irak’ta, Radyo-TV, matbaa, Basın-yayın ve en önemlisi Türkçe eğitim veren okullar açtı. Bunun yanı sıra silahlı kuvvet çekirdeği olacak 350 kişilik bir koruma birliği oluşturdu, tüm bunlar çok kısıtlı bir bütçe ile gerçekleştirildi. Ancak bunun çok daha büyük bütçelerle gerçekleştirildiği sanılıyor ve o şekilde lanse edilmeye çalışılıyordu.

Kısa sürede gerçekleştirilen yoğun faaliyetler ve kat edilen önemli mesafeler neticesinde, bölge Türkmenler açısından stabil hale geldi. Türkmen faaliyetlerinin yapılabilir ortamına kavuşması pek çok Türkmen’i siyaset ve mücadele arenasına atılmak için cesaretlendirmiştir. Siyasi arenada IMTP’nin tek kuruluş olması kaygısı gibi nedenlerden dolayı yeni parti ve kuruluşlar kurulmuş veya kurdurulmuştur. IMTP ise tasfiye aşamasının sonunda artık varlığı bile tartışılmaktadır.

TÜRKMENLERİN KUZEY IRAK’TA BUGÜNKÜ SİYASİ YAPILANMASI

1. Irak Türkmen Cephesi

K.Irak’ta Güvenli Bölgenin oluşmasından sonra IMTP haricinde kurulan parti sayısının çoğalması, beraberinde rekabet ve tahammülsüzlük getirmiştir.Başkaları tarafından kullanılmaya müsait bu durumu ortadan kaldırmak maksadıyla Türkmen parti ve kuruluşlarını bir çatı altında toplamak üzere Ekim 1994’te Irak Türkmen Cephesi’nin kuruluş çalışmaları başlatıldı. Cephe Tüzüğü kabul edilerek taraflar arasında imzalandı. 24 Nisan 1995’te Irak Türkmen Cephesi’nin kurulduğu resmen ilan edildi. Cephenin ilk yönetimi taraflar arasında uzlaşma ile oluşturuldu.
Cephede beliren görüş ayrılıkları 19 Aralık 1995’te taraflar arasında meydana gelen silahlı çatışma ile sonuçlanmış ve Türkmen Bağımsızlar Hareketi adlı grup dışındaki partiler Cepheden çekilmişlerdir. 31 Ağustos 1996’da Irak kuvvetlerinin Erbil’e saldırısı neticesinde Türkmen Partilerinin bürolarına baskın düzenlenerek, çok sayıda Türkmen tutuklanmıştır (34 kişi). Bu olaydan Türkmen siyasi hareketi ve davası derin yaralar almıştır. Bu olay Türkmen Toplumunda kolay kolay silinemeyecek derin izler bırakmıştır. Türkmenleri yeniden biraraya getirmek, birlik ve beraberliği sağlamak için Türkmen Partileri ve Kuruluşları arasında 7 Mart 1997 tarihinde Erbil Protokolü olarak bilinen bir protokol imzalanmıştır. Bu protokol, çözülme noktasındaki Türkmenlerin toparlanmasında önemli rol oynamıştır. Aynı zamanda Türkmen Kurultayına giden yolun başlangıcı olmuştur.

2. TÜRKMEN KURULTAYI

Türkmen toplumunun sorunlarını tartışmak ve bu sorunlara ortak çözüm üretmek maksadı ile uzun zamandan beri konuşulan ve bir türlü gerçekleşmeyen Türkmen Kurultayı, 5 Temmuz 1997’de Irak Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği tarafından İstanbul’da tertip edilen 3 ncü istişare toplantısında alınan karar neticesinde gerçekleşti. Oluşturulan hazırlık komitesi Kurultayın 4 Ekim’de Erbil’de toplanmasına karar verdi.

2. I.Türkmen Kurultayı

4-7 Ekim 1997’de ise, Erbil’de I.Türkmen Kurultayı toplandı. Kurultaya Avrupa, ABD, Kanada ve Avustralya’da bulunan Türkmen Derneklerin temsilcileri katılmıştır. Kurultay, isimleri aşağıda yazılı Türkmenlerin ana kuruluşlarının aktif katılımı ile tertip edilmiştir:

· Irak Milli Türkmen Partisi
· Türkmeneli Partisi
· Türkmen Bağımsızlar Hareketi
· Türkmen Kardeşlik Ocağı
· Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı
· Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
Kurultayda Türkmen Kurultayı’nın ve Türkmen Cephesi’nin ana tüzüğü kabul edildi. 30 kişilik Türkmen Şurası seçildi. Türkmen Şurası, Türkmen Cephesi Başkanı’nı ve Yürütme Kurulu Üyelerini seçti. Kurultay, Türkmen toplumunun siyasi otoritesinin seçilme kurallarını da belirlemiş oldu. Halen Türkmen Cephesi’nin Başkanı ve Yürütme Kurulu üyeleri, dört Türkmen kuruluşunun temsilcilerinden oluşmaktadır. Bunlar:

· Irak Milli Türkmen Partisi
· Türkmeneli Partisi
· Türkmen Bağımsızlar Hareketi
· Türkmen Kardeşlik Ocağı
Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı, Ulusal ve Uluslararası alanlarda bir NGO olarak faaliyetini sürdürmektedir. Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği ise, Türkiye’de kültürel ve sosyal faaliyetlere devam etmektedir.

2.2 II. TÜRKMEN KURULTAYI:

II.Türkmen Kurultayı 20-22 Kasım 2000’de Irak’ın Erbil Şehrinde toplandı. I.Türkmen Kurultayına iştirak etmeyen kuruluş ve şahsiyetler bu Kurultaya itiral ettiler. Bu Kurultay da Türkmen Kurultayı fikri benimsenmiş oldu. Artık sorunların tartışılacağı ve çözümlerin aranacağı yegane yer Türkmen Kurultayıdır. Kurultayda Türkmen Toplumunun hedeflerini ve mücadelesinin çerçevesini çizen Temel ilkeler deklarasyonu ile Irak Türkmen Cephesinin Tüzüğünün tadil edilmiş şekli kabul edildi, Türkmen Şurası üyeleri ve ITC Yürütme kurulu üyeleri ile diğer yetkili organlar seçildi.

2.3. Irak Türkmen Cephesi’ne bağlı kuruluşlar ve faaliyetleri :

Kuzey Irak’ta ve uluslararası alanda Türkmenleri Irak Türkmen Cephesi temsil etmektedir. Türkmen Kurultayından sonra yeniden teşkilatlandırılan Cepheye bağlı daireler ve bu dairelerin faaliyetleri müteakip maddelerde açıklanmıştır:
· Siyasi ve Dış İlişkiler Dairesi
· Sağlık Sosyal ve Yardım Kuruluşları Dairesi
· Enformasyon Dairesi
· Eğitim ve Kültür Dairesi,
· Araştırma ve Planlama Dairesi
· Güvenlik Dairesi

2.3.1 Siyasi Faaliyetler

1- I.T.C.’nin siyasi faaliyetleri Siyasi ve Dış İlişkiler Başkanlığı tarafından; I.T.C. Yürütme Kurulu’nun belirlediği esaslar çerçevesinde, I.T.C. politikasının tespiti ve I.T.C.’nin bölgede ve diğer ülkelerdeki irtibatı sağlanmaktadır. Irak’taki irtibat büroları faaliyetlerine son hızla devam etmektedirler. 1996 yılından beri faaliyette bulunan I.T.C. Türkiye Temsilciliği yabancı ülkelerin yetkilileri ile görüşme ve temaslarda bulunurken, I.T.C.’nin dışa açılan penceresi olarak aktivitelerini sürdürmektedir.

2- Siyasi ve Dış İlişkiler Dairesinin, Irak Türklerinin temel hak ve özgürlüklerine kavuşup insanca yaşamasına yönelik faaliyetleri, bölücü terör örgütü başta olmak üzere, Irak Türklerine düşman olan grupları rahatsız etmiş, bunun neticesinde 10 Mart 1999 tarihinde Duhok İrtibat Bürosuna bombalı intihar saldırısı düzenlenmiş, tek suçu Kürt, Türk, Asuri, Yezidi ayırt etmeksizin herkese kapısını açıp yardım etmek olan altı I.T.C. mensubu ağır yaralanmış, bunlardan ikisi gözlerini kaybetmiştir.

3- I.T.C 1992 yılından beri Saddam’ın zulmünden zarar gören ve Irak’ta demokratik, insan haklarına saygılı bir yönetim isteyen Irak muhalifi gruplar içinde yer almıştır. Bu kapsamda I.T.C Nisan 1999’dan itibaren Irak muhalifi grupların yeniden yapılanmasına yönelik faaliyetler içinde aktif olarak yer almaya devam etmektedir. Bu yapılanmada I.T.C’nin şartları ve stratejisi aşağıya çıkarılmıştır:

· Irak Türklerinin temsil oranı % 13’tür. I.T.C dışındaki Türkmenler, parti ve grupları adına değil, ancak I.T.C içinde ve Türkmen şahsiyeti olarak kontenjan verilebilecektir.
· Irak Türklerinin meşru ve tek yasal temsilciliği I.T.C’dir. Irak muhalifi gruplarda Irak Türklerinin temsilcilikleri ve genel kurul üyeleri I.T.C tarafından belirlenecektir.
· I.T.C. Irak’ın toprak bütünlüğü içinde tüm Irak halkını temel hak ve özgürlüklere sahip, demokratik, insan haklarına saygılı bir yönetim altında yaşamasından yanadır. Bu kapsamda federasyon vb. Irak’ın toprak bütünlüğü ve siyasi birliğine zarar verecek her türlü alternatife karşıdır. Buna rağmen federasyon, özerklik ve benzeri gelişmeler vuku bulduğu takdirde Irak Türkleri de, Irak’ta üçüncü büyük etnik grup olarak nüfusu nispetinde her türlü yönetim değişikliğinde diğer etnik gruplarla eşit haklar talep etmektedir.
· Saddam yönetiminin Irak Halkına baskısı, özellikle Irak Türklerine baskı, asimilasyon, ayrımcılık, siyasi, sosyal, kültürel ve idari haklardan mahrum edilme ve göçe zorlanma gibi müeyyideleri hat safhadadır. I.T.C bu konuda uluslararası camiadan Irak Türklerinin korunması için gerekli önemlerin alınmasını talep etmektedir.

· I.T.C, ambargonun devam etmesi konusundaki BM kararlarına saygılı olmakla birlikte Irak Halkının ve özellikle Irak Türklerinin sıkıntılarının giderilmesini talep etmektedir.

2.3.2. Eğitim ve Kültür Faaliyetleri

1-Bu faaliyetler I.T.C Eğitim ve Kültür Daire Başkanlığı sorumluluğunda yürütülmektedir. Daire Başkanlığının bünyesinde, Kurslar, Sosyal Tesisler, Gençlik ve Spor Müdürlüğü ve Birlikler Şube Müdürlüğü bulunmaktadır.

2- Erbil’de; Selçuk, Türkmeneli, Kerkük, Yunus Peygamber, Doğuş, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Gökbörü, Fuzuli, Kifri’de; Karaoğlan, Duhok’ta; Fuzuli İlkokulu olmak üzere toplam 11 ilköğretim okulu,

Erbil’de Garibi ve Atabek Kız Liseleri, Oğuzhan ve İmaddettin Zengi Erkek Liseleri, Kifri’de Doğan Lisesi olmak üzere toplam 5 lise.

Erbil’de Merkez, Kız ve Erkek Öğretmen Enstitüsü Türkçe bölümünde 3 Türkçe Öğretim Enstitüsü sınıfı,

Erbil’de 2, Zaho’da 1, Kifri’de 1, Süleymaniye’de 1 olmak üzere toplam 5 anaokulunda Türkmen öğrenciler öğrenim görmektedir. 1998-1999 eğitim öğretim yılında yukarıda belirtilen Türkmen okullarında ilköğretimde 2028, lisede 648, enstitüde 19, anaokullarında 250 öğrenci olmak üzere toplam 2945 öğrenci öğrenim görmektedir.

3- KDP bölgesindeki okullarda eğitim konusunda problemler yaşanmakta olup, sorunların diyalog yolu ile çözülmesine çalışılmaktadır.

4- Türkiye’de 1998-1999 eğitim ve öğretim yılında TÖMER, Lisans ve Yüksek Lisans programlarında toplam 236 öğrenci öğrenime devam ederken, 1999-2000 eğitim yılı için TÖMER’de öğrenime başlayan 38 öğrenci ile birlikte toplam 274 öğrenci öğrenim görmektedir.

5- Halen I.T.C Eğitim ve Kültür Dairesi Birlikler Müdürlüğü’ne bağlı Kadın, Meslek, Öğrenci ve Gençlik birliklerinden oluşan 11 birlik ile, Gençlik ve Spor Müdürlüğü’ne bağlı 12 spor takımı faaliyet göstermektedir.

6- Türkmenlerin sosyal ve kültürel faaliyetlerini icra etmesine yönelik olarak Erbil’de Türkmen Evi ve Kültür Merkezi, Zaho ve Süleymaniye’de Kültür Merkezi mevcuttur.

2.3.3 Enformasyon Faaliyetleri

1- Enformasyon faaliyetleri, Enformasyon Daire Başkanlığı sorumluluğunda yürütülmektedir. Daire bünyesinde Türkmeneli Haber Ajansı, Basın- Yayın ve Türkmeneli Radyo ve Televizyonu Müdürlükleri ile Türkmeneli Posta Şube Müdürlüğü bulunmaktadır.

2- K.Irak’ta yaşayan Türkmenlerin Türkiye ve üçüncü ülkelerle posta haberleşmesi yapılmakta, arzu edilen diğer etnik gruplarda Türkmeneli Posta Teşkilatı’nın hizmetinden yararlanabilmektedir.

3- Erbil’de FM ve Orta Dalga, Kifri ve Süleymaniye’de FM radyo yayını yapılmaktadır.

4- Erbil’de Türkmeneli Televizyonu yayın yapmaktadır.

5- Erbil’de bulunan matbaada basılıp K.Irak, Türkiye ve üçüncü ülkelere dağıtımı yapılan gazete, dergi ve bültenler aşağıya çıkarılmıştır.

· Türkmeneli Gazetesi (15- 20 sayfa) Haftada 2 gün Arapça ve Türkçe
· Türkmeneli Haber Ajansı Bülteni Günlük
· Türkmeneli Spor Gazetesi Haftalık
· Kardeşlik Bülteni Haftalık
· Türkmeneli Bülteni Haftalık
· Doğuş Bülteni Haftalık
· Fuzuli Bülteni Haftalık
· Bağımsız Bülteni Haftalık
· Yeni Kuşak Dergisi Aylık
· Gökbörü Dergisi Aylık
· Birlik Dergisi Aylık

2.3.4 Sağlık ve Sosyal Yardım Faaliyetleri

1-Sağlık ve Sosyal Yardım Faaliyetleri I.T.C Sağlık, Sosyal ve Yardım Kuruluşları Daire Başkanlığı sorumluluğunda yürütülmektedir. Daire bünyesinde dini, dili, mezhebini ayırt etmeksizin yılda 100.000 civarında hastanın muayene, tedavi ve sağlık taramasını yapan Erbil’deki Şifa Dispanseri Müdürlüğü ve Zaho’daki Şehit İhsan Hayrullah Dispanseri Müdürlüğü, Sosyal Faaliyetler Müdürlüğü ve Yardım Kuruluşları Müdürlüğü bulunmaktadır.

2- T.İ.K.V’nın 1998 ve 1999 yılı Ramazan ve Kurban Bayramlarında Türkiye’den gönderdiği 3000 ailelik gıda, 1 tır giyecek, 1 ton halı ipi yardımı ve 1000 adet kurban kesimi faaliyetleri icra edilmiştir.

3 -Türkmen, göçmen, şehit, yaralı, tutuklu, yaşlı, kimsesiz, dul ve yetim ailelerine ayni ve nakdi yardımlar yapılmaktadır.

4- Kimsesiz çocuklar toplu olarak törenle sünnet ettirilmekte, kimsesiz gençler toplu törenle evlendirilmektedir.

5- Türkmen Toplumunun birlik ve bütünlüğünü sağlayıcı, Türkmen tarihi ve milli günleri ile sosyal ve kültürel faaliyetleri kapsayan anma günleri, seminer, konferans, panel, sportif faaliyetler, tiyatrolar, müzik ve eğlence vb. faaliyetler icra edilmektedir.

6- Türkmen tarihini yaşatan türbe, mezarlık, anıt vb. tesislerin bakım, onarım ve temizliği yapılmaktadır.

7- K.Irak’ta bulunan yardım kuruluşları ile koordineye geçilerek gerekli yardımların Türkmen Toplumuna da aktarılması için gayret gösterilmektedir.

Araştırma ve Planlama Faaliyetleri

Bu faaliyetler I.T.C Araştırma ve Planlama Daire Başkanlığı tarafından icra edilmektedir. Daire bünyesinde Nüfus ve İstatistik, Tarih ve Coğrafya, Kamuoyu Araştırma ve Planlama Müdürlükleri bulunmaktadır.
Bu daire tarafından ekonomik, siyasi, sosyal ve eğitsel alanda ulaşılacak hedefler ve bu hedeflere ulaşmak için yöntem ve zaman belirleyecek çalışmalar yapılmakta, her konuda istatistikler yapılarak veriler hazırlanıp ihtiyaçlar belirlenmektedir.